Učešće crnogorske delegacije na osnivačkom kongresu Socijalističke radničke partije Jugoslavije

Crna Gora se tokom minulih ratova – balkanskih i Prvog svjetskog rata nalazila u vrlo teškoj situaciji, iz koje je izašla sa velikim ljudskim i materijalnim gubicima. Uprkos Božićnoj pobuni manjeg broja stanovništva nezadovoljnog načinom ujedinjenja, crnogorska delegacije je prezentovala svoju sredinu na Kongresu ujedinjenja. U to vrijeme u Crnoj Gori nije bila organizovana socijalistička partija, iako su postojale manje radničke organizacije. Početkom 20. vijeka u Crnoj Gori bez Boke, koja nije bila u njenom sastavu, bilo je oko 400 stalnih i 1500 sezonskih radnika. To što nije bilo više radnika ni organizovane socijalističke partije, ne znači da crnogorska delegacija nije bila upoznata i teorijski pripremljena za jedan takav veličanstveni skup. Delegaciju su činili Mihailo Vojinović iz Cetinja, Vuk Pulević iz Podgorice, Marko Mašanović iz Rijeke Crnojevića, Miljko Bulajić iz Grahova, Miloš Jovanović iz Danilovgrada i Adolg Muk iz Kotora. Ovi istaknuti i obrazovani ljudi poticali su iz sredine u kojoj su socijalističke ideje imale znatan uticaj još od Pariske komune, koju je propagirao Vaso Pelagić dok se nalazio na Cetinju kao i pojedini crnogorski intelektualci, koji su se školovali u inostranstvu. Tome je doprinio i list „Crnogorac“ koji je izlazio na Cetinju i objavljivao izvještaje o Pariskoj komuni. Značajno je istaknuti i da je „Glas Crnogorca“ iz 1891. godine popularisao prvomajske proslave u Evropi, te da je tadašnji ministar prosvjete Jovan Pavlović propisao osmočasovno radno vrijeme za radnike Državne štamparije na Cetinju. Neophodno je naglasiti da je cetinjska biblioteka devedesetih godina 19. vijeka primala 54 jugoslovenska i strana časopisa, preko kojih su socijalistički aktivisti bili upoznati sa revolucionarnim idejama i njihovim protagonistima. Prateći evropska zbivanja aktivisti su upoznavali svoju sredinu sa naprednim idejama. Na tome su radili dr Đorđe Filipović, Dušan Brkanović, Marko Mašanović, dok je u Beogradu aktivno djelovao Krsto Popović, student iz Nikšića. On je uređivao novoosovani list „Naprijed“ u Beogradu.

Socijalističke ideje propagirali su i drugi, naročito pečalbari iz Amerike i drugih zemalja. Takvoj propagandi protivio se kralj Nikola, pa je progonio sve one koji su se suprotstavljali njegovoj apsolutističkoj vladavini. Pa i nova vlast, posle oslobođenja, zabranjivala je bilo kakva okupljanja, a otvorene zatvarala. Preduzeta ograničenja nijesu spriječila crnogorsku delegaciju da sa jasnim stavom pođe na Kongres ujedinjenja, koji je održan od 20. do 23. aprila 1919. godine u Beogradu, uz prisustvo 432 delegata. Aktivnim učešćem na Kongresu, Crnogorska delegacije se zalagala da se uspostavi što veće jedinstvo između, do tada, raznoraznih grupacija i da se usaglase suštinska pitanja, počevši od naziva Socijalistička radnička partija Jugoslavije, kao jedinstvene partije, a ne saveza partija, kakvih je bilo predloga. Kroz dalje aktivnosti podržan je predlog da novoosnovana partija pristupi Trećoj komunističkoj internacionali, a zatim da revolucionarnim putem preuzme vlast i pristupi društvenoj raspodjeli sredstava za proizvodnju.

Na Kongresu je napravljen veličanstven korak – stvorena je jedinstvena revolucionarna partija (komunista) na teritoriji državne zajednice sa perspektivom daljeg usavršavanja. Vraćajući se sa kongresa, crnogorska delegacije ohrabrena priznanjem dotadašnjeg rada, a pogotovo odlukama Kongresa, nastavila je uz brojne aktiviste poput Jovana Tomaševića, Stanka Dragojevića, Pavla Žižića, Miloša Jovanovića i drugih uporan rad, što se osjetilo organizovanim prvomajskim manifestacijama i stvaranjem novih radničkih organizacija u Podgorici, Nikšići, Peći, Rijeci Crnojevića i drugim mjestima. O njihovoj aktivnosti možemo sa zahvalnošću govoriti, sa obzirom na to da je na parlamentarnim izborima 1920. godine partija osvojila najviše glasova u izbornom okrugu Crna Gora, a da o daljim uspjesima ne govorimo.

kontakt

Ukoliko ste simpatizer ili želite da postanete član, javite se na sledeće kontakt podatke ili nas posjetite u našim prostorijama u centru grada. Očekujemo vas!

Vladislav Vuković +382 67 631293
Radislav Stanišić +382 69 674265
tel/fax: +382 20 220233
E-mail: jkpcrnegore@gmail.com
Adresa: Trg Božane Vučinić br. 17, Podgorica, Crna Gora